ОНЦГОЙ НӨХЦӨЛ БАЙДЛЫН ҮЕИЙН ЕРӨНХИЙ БОЛОВСРОЛЫН СУРГУУЛИЙН БЭЛЭН БАЙДАЛ

Уур амьсгалын өөрчлөлт сүүлийн хэдэн арван жилийн турш хөгжлийг сааруулж, эрсдэлийг нэмэгдүүлэх хүчин зүйл болж, улмаар хүүхдийн суралцахуй, боловсрол эзэмших арга хэлбэрт өөрчлөлт оруулах хүчин зүйл болж байгааг “Хувьсаж буй боловсрол” дэлхий нийтийн хэлэлцүүлгээр гарган тавьсан байна. Монгол орны цаг уурын эрс, тэс нөхцөл байдал, тухайлбал өвөлдөө зудын байдал хүндрэх, түүхий нүүрсний хэт их хэрэглээнээс шалтгаалсан агаарын бохирдол, зуны улиралд хур тунадас ихээр орох буюу үер ус болох, эсвэл ган гачиг нүүрлэх зэрэг уур амьсгалын чиг хандлага Монгол Улсын боловсролын салбарт сөрөг нөлөө үзүүлдгийг НҮБ-ын Хүүхдийн Сангийн Зүүн Ази, Номхон далайн бүсийн 4 улсыг хамруулан хэрэгжүүлсэн “Боловсролд уур амьсгалын үзүүлэх нөлөөлөл” судалгаанд дурджээ. 2024 оны хоёрдугаар сарын байдлаар 13 аймгийн 58 суманд мөсөн буюу төмөр зудтай, 17 аймгийн 139 суманд цагаан зудтай, 18 аймгийн 69 сум цагаанаар зудархуу нөхцөл байдалд орсон юм. Хичээлийн жилийн үргэлжлэх хугацаанд буюу 2023 оны 11 дүгээр сараас 2024 оны 05 дугаар сар хүртэл агаарын температур буурч, хүйтний эрч чангарч, их хэмжээний цас үргэлжлэн орсноор зуд болж, зам даваа хаагдаж, мал бэлчээрлэх боломжгүй болсон байна. Зудын нөхцөлд мал ихээр хорогдож, өрхийн амьжиргаа буурснаас малчид сэтгэл зүйн таагүй байдалд автах, улмаар тухайн өрхийн хүүхдийн суралцах үйлд бэрхшээл тулгарах, эцэг эх, асран хамгаалагчдын зүгээс хүүхдэд үзүүлэх дэмжлэг сулрах, хүүхэд өөрөө сэтгэл зүйн тогтворгүй байдалд өртөх зэрэг хүндрэл үүсэж байна. Үүнээс гадна онцгой нөхцөл байдлын улмаас малчин өрхийн хүүхдүүд сургуульдаа урт, богино хугацаагаар явж чадахгүй байх, сургуульдаа ирсэн үедээ гэртээ харьж чадахгүй байх нь нийтлэг болдог. Нүүдлийн мал аж ахуйн онцлогтой холбоотойгоор малчид үүрэн холбооны сүлжээ нэвтрээгүй газар байрлах, кабелийн сүлжээ орохгүй байх, сүлжээ муу орох зэрэг асуудлуудтай нийтлэг тулгардаг. Дээрх нөхцөл байдал нь малчдын хүүхдүүд цахим хичээлд хамрагдаж чадахгүй байх, нөгөө талаас багш, ажилчид малчин өрхүүдтэй холбоо барих, суралцагчдын гүйцэтгэлд тасралтгүй дэмжлэг үзүүлэх боломж хязгаарлагдмал байдаг нь манай улсын онцлог болж байна.

Иймээс онцгой нөхцөл байдал болж буй үед эсвэл болоод өнгөрсөн хойно нь арга хэмжээ авахаас илүүтэй урьдчилан төлөвлөж, эрсдэлийг бууруулахад боловсролын салбар суралцах хэрэгцээтэйг сүүлийн жилүүдийн нөхцөл байдал харуулж байна. Иймээс бид онцгой нөхцөл байдлын үеийн хичээл, сургалтын үйл ажиллагааны хүртээмж, чанарын асуудлыг тандан судлах шаардлагатай болсон юм. Энэ удаагийн судалгаагаар боловсролын бодлого боловсруулахад онцгой нөхцөл байдлыг авч үздэг эсэхийг онцлоогүй, харин орон нутаг, сургуулийн түвшинд онцгой нөхцөл байдлын үеийн боловсролын бодлогын хэрэгжилтийг тандан судлав.

Lawrie, J. and Dandii, O. 2010. Report on the 2009–10 Dzud Disaster Impact on Schools, Kindergartens, Childrens and Teachers in Mongolia. Ulaanbaatar, Save the Children Japan.

Монгол Улсын стандарт, 2021. Гамшиг, онцгой байдлын үеийн хүүхэд хамгаалал. Ерөнхий зарчим, салбар дундын хамтын ажиллагааны нийтлэг шаардлага, Улаанбаатар хот.

БШУ-ны сайдын 2021 оны А/190 дүгээр тушаал. Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын сурлагын хоцрогдлыг нөхөх, арилгах цогц төлөвлөгөө, 2021–2023.

Зудын эрсдэлийн тухай ойлголтыг гүнзгийрүүлэх нь: Малын хорогдлын загвар ба зудын эмзэг байдлын олон үзүүлэлтэт индекс.

Японы хүүхдийг ивээх сан, 2017. Онцгой байдлын үе дэх хүүхэд хамгааллын гарын авлага. Улаанбаатар хот.

БСШУЯ, НҮБ-ын Хүүхдийн сан, 2019. Боловсролд уур амьсгалын өөрчлөлтийн үзүүлэх нөлөөлөл.

НҮБХХ, Онцгой байдлын ерөнхий газар (ОБЕГ), 2010. Зудын үндэсний тайлан 2009–2010. Улаанбаатар хот, НҮБХХ, ОБЕГ.

Лори, Ж., Д. Одгэрэл, О., 2010. Монгол Улсын сургууль, цэцэрлэг, хүүхэд, багш нарт 2009–2010 оны зудын гамшиг нөлөөлсөн байдлын тайлан. Улаанбаатар, Японы Хүүхдийг ивээх сан.

Үндэсний статистикийн хороо, 2022. Тайлан. Улаанбаатар хот.

Барилга хөгжлийн төв, 2020. “Нийгмийн дэд бүтцийн хангамж, хэрэгцээ, хэтийн төлөвийг боловсрол тодорхойлох” гэрээт ажлын тайлан. Улаанбаатар хот.

Гамшиг судлалын үндэсний төв, 2021. Судалгааны ажлын эмхэтгэл. Улаанбаатар хот.

Сургуулийн гамшгаас хамгаалах менежмент, 2016. Сургуулийн удирдлага, багш ажилчдад зориулсан гарын авлага. Улаанбаатар хот.

Engel, J. and A. Prizzon, 2014. From decline to recovery: Post-primary education in Mongolia. London: Overseas Development Institute.

Dairii, A. and T. Suruga, 2006. Economic Returns to Schooling in Transition: A Case of Mongolia. GSICS Working Paper Series 9.

БШУЯ, Save the Children, World Vision, 2018. Монгол Улсын ерөнхий боловсролын сургуулийн цогц аюулгүй байдлын суурь судалгаа. Улаанбаатар хот.

https://montsame.mn/mn/read/274009

www.legalinfo.mn

https://odi.cdn.ngo/media/documents/9053.pdf

http://w.tsag-agaar.gov.mn/